Seminarium Tatrzańskie

W dniu 27 listopada 2015 r. odbyło się kolejne - 27. Seminarium z cyklu "Mijające krajobrazy Polski" - tym razem o Tatrach. Zaproszeni prelegenci wygłosili 9 referatów poświęconych najwyższym polskim górom, z których tylko 20% znajduje się w granicach Polski (reszta na terenie Słowacji). Mimo bardzo małej powierzchni w skali kraju Tatry zajmują szczególną pozycję w naszej świadomości, wyróżniają się bowiem dużą różnorodnością krajobrazu na niewielkiej przestrzeni, od dawna wzbudzają zainteresowanie naszego społeczeństwa, są masowo odwiedzane przez turystów z Polski i z zagranicy. W okresie braku państwowości odegrały szczególną rolę kulturową, były dla nas symbolem polskości, odwiedzane przez artystów, poetów stanowiły swego rodzaju stolicę kulturalną kraju. Dziś chronione w randze parku narodowego mimo wprowadzania koniecznych ograniczeń w ruchu turystycznym Tatry wciąż przyciągają zwiedzających, których liczba przekracza jeden milion w ciągu roku.

W cyklu naszych seminariów organizowanych od 2010 roku nie mogło zabraknąć tych gór. Organizację seminarium ułatwiła pomoc dyrekcji Centralnego Ośrodka Turystyki Górskiej w Krakowie, która nieodpłatnie udostępniła salę konferencyjną. Szkoda tylko, że w tym interesującym spotkaniu uczestniczyła tylko mała grupa osób najbardziej zainteresowanych Tatrami, bo zaledwie 20 osób.

Seminarium otworzył referat dr hab. Jarosława Balona wicedyrektora Instytutu Geografii i Gospodarki Przestrzennej UJ wprowadzający nas w geograficzną problematykę Tatr, ich usytuowanie wśród europejskich gór, na pograniczu różnych jednostek kulturowych oraz ich zróżnicowanie krajobrazowe. Dr Wojciech Rączkowski z Państwowego Instytutu Geologicznego mówił rzeźbie Tatr i jej przemianach jakie zachodzą w wyniku procesów naturalnych, w tym również katastrofalnych, a także wskutek silnej od lat erozji turystycznej. Dr Krzysztof Tunia, pracownik Instytutu Archeologii i Etnologii PAN zapoznał nas z archeologiczną przeszłością regionu tatrzańskiego, zwracając uwagę na różnice w zasiedlaniu terenów na południe i na północ od Tatr, które stanowiły granicę jakby dwóch światów co wynikało z rozmieszczenia prehistorycznych centrów kulturowych ówczesnej Europy. Osadnictwo zasiedlające ten obszar z rejonu basenu Dunaju napotykało na barierę w postaci łańcucha Tatr. Większość znalezisk archeologicznych znajduje się więc na południe od Tatr, na terenie Słowacji. Ale na również na terenie Podhala są również cenne stanowiska archeologiczne, wśród których jest znana jaskinia Obłazowa - wielokrotnie zasiedlana, a jej najstarsze warstwy są związane z obecnością neandertalczyków. Znaleziono tam również zabytki z późnego średniowiecza (np. żelazny grot bełtu kuszy i fragmenty ceramiki), a do najbardziej spektakularnych odkryć należy bumerang z ciosu mamuta sprzed ponad 30 tysięcy lat.

Dr Zbigniew Moździerz z Muzeum Tatrzańskiego w Zakopanem i dr inż. Paweł Skawiński były dyrektor Tatrzańskiego Parku Narodowego na licznych ilustracjach ukazali obiekty zabytkowe na terenie Tatr i przemiany krajobrazu tatrzańskiego wskutek działalności człowieka. Jednym z czynników tych przemian było pasterstwo wprowadzane z czasem również na łąki kośne, podczas gdy wcześniej zajmowało ono rejon górnej granicy lasu. Obecnie ta forma użytkowania ma kulturowy charakter, zaś miejsce wypasu w wyższych rejonach Tatr obejmuje sukcesja leśna. Również turystyka przyczynia się do przemian krajobrazu chociaż mają one charakter "liniowy" - wzdłuż najbardziej uczęszczanych szlaków turystycznych, na których nieraz dziennie przemieszcza się około 20 tysięcy osób.

Dr Andrzej Siwek, dyrektor Krakowskiego Oddziału Narodowego Instytutu Dziedzictwa Narodowego zwracał uwagę na nowszą architekturę rejonu Zakopanego - dobra kultury współczesnej, zadając pytanie "czy przeminą"? Mamy skłonności do odrzucania pamiątek z okresu PRL, jednakże z tego czasu jest sporo interesujących obiektów, np. organy Władysława Hasiora, budynek dawnego PHIM (obecnie IMGW) i Dom Turysty w Zakopanem. Na pewno ochrona części tego dziedzictwa jest potrzebna i świadomy wybór najcenniejszych obiektów do dalszych badań.

Mgr Maria Baścik z Instytutu Geografii UJ szerzej omówiła zmiany w krajobrazie jednej z tatrzańskich dolin - Kościeliskiej, której poświęciła nawet zredagowaną przez siebie i dwukrotnie wydawaną książkę. Dolina ta zajmuje szczególne miejsce w całych Tatrach, jest obecna w twórczości poetów, pisarzy, artystów i wciąż wzbudza podziw. Spotkanie zakończył pokaz Tatr na dawnej widokówce i fotografii ze zbiorów Centralnej Biblioteki Górskiej w wyborze dokonanym przez mgr Jerzego Kapłona, dyrektora COTG i dr Wiesława Wójcika, dyrektora Centralnej Biblioteki Górskiej PTTK. Seminarium odbyło się w kameralnej atmosferze i mimo niewielkiej liczby uczestników spełniło swoje zadanie, przyciągając tego listopadowego dnia osoby najbardziej zainteresowane Tatrami, których oblicze, przyrodę, krajobraz i piękno ukazali wybitni znawcy tego najbardziej znanego zakątka Polski.

Józef Partyka



Seminarium tatrzańskie - zdjęcie Maria Baścik




Seminarium tatrzańskie - zdjęcie Anna Niewiadomska