Inwentaryzacja Krajoznawcza Polski

Inwentaryzacja krajoznawcza prowadzona była przez Polskie Towarzystwo Krajoznawcze w okresie międzywojennym. W PTTK idea ta odżyła w latach pięćdziesiątych. Inwentaryzację prowadzono wtedy na Mazowszu i na Dolnym Śląsku. Opublikowano inwentaryzację b. województwa Warszawskiego - kolejne wydania w latach 1962, 1969 1973, później, w ramach przygotowań do III Kongresu Krajoznawczego w Płocku w roku 1980 opublikowano inwentaryzacje woj. płockiego. Wydano również inwentaryzacje niektórych gmin województwa wrocławskiego.

W roku 1983 Komisja Krajoznawcza ZG PTTK przedstawiła Prezydium ZG PTTK założenia programowe i organizacyjne inwentaryzacji krajoznawczej Polski. Inwentaryzacja rozpoczęta się w roku 1984. Cele inwentaryzacji, program i założenia organizacyjne opublikowano w zeszycie "Inwentaryzacja Krajoznawcza Polski. Założenia programowe i inwentaryzacyjne. Wytyczne realizacji". Kolejne wydania 1983, 1985, 1987 - wydanie poprawione oraz obowiązujące wydanie IV z 1990 r. Wydanie IV uzupełniono o Zarządzenie nr 22 Sekretarza Generalnego ZG PTTK z 17.X.1989 r. w sprawie zasad finansowania inwentaryzacji krajoznawczej, zarządzenie nr 21/89 z 28 IX 1989 r. w sprawie zasad ewidencjonowania i przechowywania zbiorów inwentaryzacji krajoznawczej Polski, wykaz zeszytów pomocniczych jakie wydano dla potrzeb inwentaryzatorów oraz informacje wydawnicze i ramowy konspekt wydawnictwa krajoznawczego gminy lub miasta opracowanego na podstawie dokumentacji IIKP. Komisja wydała następujące zeszyty pomocnicze:

  1. Respondowski Robert: Przykłady opisów obiektów i walorów krajoznawczych. 1987
  2. Łęcki Paweł, Łęcki Włodzimierz: Mapy, plany i szkice w dokumentacji inwentaryzacyjnej. 1987
  3. Lipniacki Wojciech: Zarys dziejów inwentaryzacji krajoznawczej. 1988
  4. Kicman Wojciech: Mały słownik dzieł fortyfikacyjnych. 1988
  5. Maczubski Tadeusz: Zasady inwentaryzacji krajoznawczej cmentarzy. 1989
  6. Załęski Jerzy: Inwentaryzacja obiektów przyrodniczych. 1989
  7. Załęski Jerzy: Dokumentacja fotograficzna w inwentaryzacji krajoznawczej. 1989
  8. Wojciech Lipniacki, Kazimierz Biadała: Inwentaryzacja Zabytków Architektury (ten zeszyt wydała RPK PTTK w Szczecinie).

Wszystkimi wydawnictwami dysponuje Regionalna Pracownia Krajoznawcza w Bydgoszczy.

Inwentaryzację w latach 1984-90 prowadziły zespoły wojewódzkie. Szkolenia i przygotowania do podjęcia prac były przeprowadzane w terenie. Zarząd Główny PTTK finansował prowadzenie inwentaryzacji konkretnej jednostki - gminy, miasta, dzielnicy. Plan działań i kosztorys po zatwierdzeniu przez Komisję Krajoznawczą ZG PTTK miał zagwarantowane środki na realizację. Środki były refundowane po zakończeniu prac i złożeniu w ZG PTTK rozliczeń i kartoteki Inwentaryzacji krajoznawczej. W tym czasie prace były prowadzone w 32 województwach.

Od roku 1990 inwentaryzacja jest prowadzone jedynie przez kilka oddziałów PTTK. W pełni zinwentaryzowano województwo (w granicach do 1998 r.) koszalińskie, kaliskie, wrocławskie oraz miasto Wrocław. W woj. wrocławskim, poznańskim a następnie katowickim, toruńskim, białostockim wydano zeszyty gminne inwentaryzacji krajoznawczej lub opracowania krajoznawcze wykorzystujące materiały z inwentaryzacji. Na wydawnictwa te jak również na tomy wojewódzkie inwentaryzacji woj. koszalińskiego oraz kaliskiego pozyskano środki terenowe. Ogółem zinwentaryzowano około 420 gmin w 22 województwach.

Oddziały PTTK, które chcą prowadzić inwentaryzacje krajoznawczą proszone są o współpracę z Komisją Krajoznawczą ZG PTTK. W dzisiejszych warunkach na realizacje tego zadania oraz wydawnictwo można pozyskać środki gminne i wojewódzkie. Warto jednak skorzystać z instrukcji i materiałów pomocniczych, a także informacji nagromadzonych przez Komisję. Komisja będzie czyniła starania o sfinalizowania prac w tych województwach, w których zinwentaryzowano ponad 50% gmin, zabiegając o środki na ten cel.