APEL KOMISJI KRAJOZNAWCZEJ ZG PTTK
Z OKAZJI 100-LECIA POWSTANIA
POLSKIEGO TOWARZYSTWA KRAJOZNAWCZEGO

Sto lat temu, w 1906 r., w wyniku osłabienia reżimu caratu rosyjskiego nastąpiło pewne ożywienie praw narodu polskiego żyjącego w zaborze rosyjskim do samostanowienia i kultywowania swoich tradycji. W tych ciągle jednak bardzo ograniczonych ramach możliwe stało się powstanie organizacji, która podjęła w sposób instytucjonalny zadania krzewienia i podtrzymywania tradycji narodowych, wiedzy o geografii i historii Polski, o jego narodzie i kulturze - było to Polskie Towarzystwo Krajoznawcze, poprowadzone w pierwszych latach przez Zygmunta Glogera, jednego z największych uczonych polskich XX w., patriotę i społecznika. Bardzo szybko dorobek Towarzystwa stał się tak znaczący, że uzyskało ono zaszczytny przydomek Ministerium Polskości. Działało ono bowiem w trudnych czasach zaborów i gdy "wybuchła" niepodległość realizując misję scalania rozerwanych kordonami ziem i narodu polskiego, ideę jedności państwa i społeczeństwa, nie tracąc w tym wielkim dziele budowania ogólnonarodowego patriotyzmu idei "małych ojczyzn". Okres międzywojenny znakomicie wzbogacił jego karty dzięki aktywnej działalności krajoznawczo-turystycznej, publikacje i odczyty, tworzenie placówek muzealnych, a wreszcie przez organizację I Ogólnopolskiego Kongresu Krajoznawczego.

W grudniu 2006 roku minie setna rocznica powstania Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego. PTKraj., powołane do życia w Warszawie, w zaborze rosyjskim stało się realizacją marzeń wielu środowisk polskiej inteligencji, które po latach pracy w ukryciu, w ramach stowarzyszeń gospodarczych czy zawodowych, mogły wreszcie rozpocząć samodzielną działalność. Intensywne badania naukowe: archeologiczne, fizjograficzne, historyczne czy kulturoznawcze dotyczące ziem polskich i z nimi związanych, popularyzowała wielka akcja wydawnicza rozpoczęta pod hasłem "Poznaj swój kraj", rzuconym przez Zygmunta Glogera, Maksymiliana Heilperna, Aleksandra Janowskiego i Kazimierza Kulwiecia. Po wieku klęsk kolejnych zrywów niepodległościowych, na progu nowej epoki, obok wymienionych, w pierwszym szeregu stanęli m.in. Gustaw Manteufell, Ludwik Krzywicki, Aleksander Patkowski, Jan Samsonowicz i wielu innych, aby jak ich poprzednicy "nie dać zasnąć duszy narodu".

Polskie Towarzystwo Krajoznawcze - mimo ogromnych strat osobowych i materialnych, jak całego naszego narodu, niemal natychmiast po zakończeniu II wojny światowej podjęło intensywne działania. Wyraziły się one, między innymi, powoływaniem swoich oddziałów na Ziemiach Odzyskanych, by w 1950 r. - realizując jeszcze przedwojenne zamiary, zjednoczyć się z Polskim Towarzystwem Tatrzańskim w funkcjonujące do dziś Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze.

Stulecie Towarzystwa to znakomita okazja dla podkreślenia, iż było ono jednym z dwóch najważniejszych przodków PTTK, że wniosło doń równie wiele, jak PTT. Zasadniczej wagi jest myśl programowa, realizowana nadal przez tysiące członków i działaczy PTTK, w tym przez liczne oddziały, które są wprost kontynuatorami oddziałów PTKraj.

Pomni dorobku myśli owych pokoleń, przywróćmy pamięć o ludziach tamtych lat, o ideach, którym służyli, a które legły u podstaw powstania i działalności Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego. Zwracamy się z apelem do Prezesów i Zarządów Oddziałów, Przewodniczących i Porozumień Regionalnych, do Komisji Krajoznawczych i krajoznawców, do wszystkich członków PTTK. Podejmijmy wielokierunkowy, merytoryczny i organizacyjny trud, aby rok ten wykorzystać na intensywną pracę, na odświeżenie pamięci o źródłach naszej tożsamości i wypracowania programów, których cele i treści będą inspiracją działań na przyszłość.

Komisja nasza uwzględni jubileusz podczas sesji krajoznawczej w ramach Centralnego Złotu Krajoznawczego CZAK 2006 w Kaliszu. Jej członkowie są uczestnikami Komitetu Organizacyjnego Jubileuszu przy ZG PTTK. Planowane jest ponadto sympozjum w Śremie, konferencja w Olkuszu, spotkanie podwarszawskie. Apelujemy do wszystkich członków Towarzystwa i jego oddziałów o podejmowanie podobnych inicjatyw w formie okolicznościowych wycieczek i spotkań, wystaw i publikacji - w dowolnych formach możliwych do spełnienia w poszczególnych środowiskach. Informacje o nich będziemy sukcesywnie zamieszczać na internetowej stronie naszej Komisji.

Komisja Krajoznawcza ZG PTTK
Warszawa, dnia 14 stycznia 2006 r.