50 lat działalności
Komisji Krajoznawczej Zarządu Głównego PTTK

Sytuacja społeczno-polityczna w Polsce na początku lat pięćdziesiątych ubiegłego wieku nie sprzyjała takiej działalności, jaką prowadzili działacze Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego realizując przez blisko 50 lat hasło Aleksandra Janowskiego "Tylko poznawszy swój kraj, można go gorąco ukochać i owocnie dla niego pracować".

Grono krajoznawców podjęło próbę utworzenia Komisji Krajoznawczej w roku 1951. Próba ta nie powiodła się i nie trudno wysnuć wnioski, dlaczego tak się stało. Ówczesne władze nie były zainteresowane autentyczną działalnością prowadzącą do ukazywania korzeni kształtowania patriotyzmu. Znacznie bezpieczniejsze były werbalne poparcie i wybieranie z historii ruchu społecznego wątków wygodnych dla krzewicieli "nowych wartości". Wiele lat obowiązywały półprawdy, które wprowadzone do literatury, programów kształceń, powoli zaczęły być przyjmowane jako prawda. Wybitni krajoznawcy, którym przyszło działać w latach 50-tych mieli dwa wyjścia:

  • wygodniejsze i bezpieczniejsze - nie narażać się, "obrazić się" na rzeczywistość i nie robić nic, kreując się na "bohaterów-męczenników",
  • znaleźć takie metody i sposoby, aby mimo oczywistych przeszkód można było krzewić krajoznawstwo w całym jego bogactwie emocjonalnym i intelektualnym.

Ci Krajoznawczy, o których będziemy mówić z okazji Jubileuszu Komisji Krajoznawczej, wybrali drogę bardzo trudną - prowadzenia takich działań, które nie dadzą zasnąć duszy narodu. Było to niełatwe, także dlatego, że trzeba było znajdować kompromisy, mając pełną świadomość, iż niosą one ze sobą pewne zakłamania. Dla przeciętnego Czytelnika stron internetowych PTTK, który najczęściej nie wnika w zawiłe meandry narodowej historii, podam spektakularny przykład. Oto w legitymacji PTTK wydrukowane było motto "Tylko poznawszy swój kraj, można naprawdę owocnie dla niego pracować". Dziś nie mamy wątpliwości skąd to hasło wywodzi się. Ale w legitymacji PTTK, którą wręczano nowym członkom w latach 50-tych (i później, niestety nie wiem, do którego roku) pod tym mottem podpisany jest Bolesław Bierut. Całe więc pokolenia mniej wnikliwych i zainteresowanych historią PTK-PTTK, turystów wzrastało w przekonaniu, że to Bierut był jego autorem. Zabieg taki pozwalał na poznawanie kraju - jak dogłębnie - to już zależało od starszych Kolegów z PTTK i osobistych zainteresowań adeptów. Ja miałam szczęście na swej turystyczno-harcerskiej drodze spotkać ludzi, od których wiele się nauczyłam, podziwiałam ich i chylę przed nimi czoło.

Bez tego typu zabiegów działalność krajoznawcza tak zwyczajnie byłaby niemożliwa lub dogłębnie indoktrynowana. Takie kompromisy stwarzały warunki do działania w szeregach PTTK ludzi światłych, często niechętnie postrzeganych przez przedstawicieli władzy różnych szczebli (i z ich punktu widzenia szkodliwych). Mogli oni wprowadzać na krajoznawczo-turystyczne szlaki kolejne pokolenia. Niosło to również skutki negatywne. Na ogół nie poszukiwano w materiałach źródłowych korzeni krajoznawczej ideologii i jej twórców, poprzestawano na "prawdach objawionych" czyli cenzurowanych. Osobiście nie raz, pokazując moją "staruszkę legitymację" PTTK, którą pieczołowicie zachowałam, słyszałam w latach 70-tych i 80-tych zarzut, że nie powinnam afiszować się legitymacją z "bierutowskimi hasłami", a moje informacje o źródle, skąd pochodzi hasło, przyjmowane było ze zdziwieniem lub niedowierzaniem.

stara legitymacja

Ostatnia strona mojej starej legitymacji PTTK.
Pod pod wybiórczym cytatem słów A. Janowskiego podpis Bolesława Bieruta.

Po co ten przydługi wstęp - ano po to, by zrozumieć, dlaczego powołana w 1954 roku Komisja Krajoznawcza mogła aktywnie działać jedynie trochę ponad rok i innymi oczyma spojrzeć na listę osób, które swą aktywność społeczną podarowały Komisji Krajoznawczej ZG PTTK.

Po październiku 1956 roku już w styczniu 1957 roku reaktywowano Komisję Krajoznawczą ZG i mimo różnych trudnych lat działa ona od tego czasu nieprzerwanie.

Większość z krajoznawczych Znakomitości jest już na "wiecznej wędrówce". Przy nazwiskach podano lata, w których dane osoby były członkami Komisji. Z góry przepraszam wszystkich tych, którzy bardzo aktywnie uczestniczyli w pracach Komisji, nie będąc jednocześnie w formalnie zatwierdzanych przez ZG składach Komisji i nie zostali umieszczeni w wykazie. O tym, że nie byli formalnie członkami Komisji decydowały limity liczbowe (np. do 15 osób) lub finansowe (koszty dojazdu na zebrania). Serdecznie proszę o ewentualne uzupełnienia.

Szczególnej uwadze polecam nazwiska Krajoznawców działających w Komisji w latach 50-tych i 60-tych. Poza pasją i wiedzą, wymagało to niejednokrotnie cywilnej odwagi.

Anna Kulińska

Członkowie Komisji Krajoznawczej ZG PTTK
w latach 1954-2004

 
Antoniuk Jakub (Jakób)Białystok1957 - 62
Bacciarelli KrystynaBydgoszcz1968 - 72
Bałdowski JanOlsztyn1965 - 77
Becker-Kulińska AnnaWarszawa1974 - 2005
Beczkowicz ZygmuntWarszawa1957 - 65
Biedrzycka-Gozdek ZofiaOlsztyn1981 - 84
Biedrzycki AndrzejKraków/Zakopane1960 - 72
Biegajło JanuszSzczecin1972 - 77
Bieniarzówna JaninaKraków1957 - 62
Biskupski KazimierzWarszawa/Toruń1954 - 55 1957 - 62
Blauth KrzysztofWarszawa1965 - 68
Błachowski AleksanderWarszawa1954 - 55 1960 - 62
Błażewski NikodemWarszawa1972 - 77
Braun JuliuszCzęstochowa/Kielce1960 - 81
Brodowska KrystynaSieradz1981 - 84
Bruś JerzyKatowice1962 - 65
Budzińska JaninaKraków1972 - 81
Bujwid HelenaBiałystok1984 - 93
Burchard PrzemysławWarszawa1962 - 65
Cetnarski RyszardWarszawa1965 - 74
Cebula ZygmuntRzeszów1984 - 97
Chludziński TomaszWarszawa1960 - 62 1965 - 1968
Chmielewski KazimierzWarszawa1957 - 60
Chmielewski TadeuszLublin1981 - 84
Ciesielski ZbigniewBiałystok1962 - 65
Cmela BronisławRzeszów1962 - 84
Czarnowski AdamWarszawa1962 - 89
Czerner KrystynaKoszalin1965 - 77
Czyżewski MarianGdynia1997 - 2005
Denek KazimierzPoznań1981 - 83
Duralski MieczysławPoznań1957 - 68
Gabara WacławWarszawa1957 - 62
Gabryel StanisławGorlice1959 - 62
Gajsler HenrykZłocieniec1962 - 65
Gardziński ZygmuntChełm1984 - 89
Garztecki JuliuszWarszawa1977 - 81
Gierszewska EwaKoszalin1984 - 89
Głowinkowska AnnaŻyrardów2001-2005
Głownia JerzyWarszawa1960 - 62; 1977 - 78
Głuchowski MarianOlsztyn1962 - 65
Górnisiewicz LucjanKatowice1962- 67
Górnisiewicz ZbigniewKatowice1968 - 83
Grocka DanutaWęgrów2002-2005
Grzybowski JanuszKraków1959 - 77
Harajda RyszardZielona Góra1981 - 93
Harajda StanisławOlsztyn2002-2005
Jagiełło KazimieraWarszawa1968 - 72
Jarosz StefanWarszawa1957 - 58
Jaroszowa JadwigaWarszawa1957 - 62
Jędraski PrzemysławŁódź1981 - 83
Kadur AndrzejGorzów Wlkp.1984 - 89
Kamiński ZygmuntSieradz1984 - 89
Kamocki JanuszKraków1968 - 72
Karłowicz EdwardWarszawa1962 - 65
Kazimierski TadeuszWarszawa1959 - 59
Kleszczyński ZygmntBytom1962 - 65
Kluszczyński KrzysztofGliwice1977 - 81
Kołodziejczyk JózefWarszawa1957 - 58
Korsak JerzyBiałystok1965 - 77
Kotla RyszardSzczecin1985 - 95
Kozłowski EdwinGdańsk1962 - 65
Kuleczka PolaZielona Góra1993 - 2005
Kunc Ryszard 1954 - 55
Kremser FryderykOpole1972 - 74
Kruczek ZygmuntKraków1981 - 84
Krygowski WładysławKraków1957 - 62
Lachendro JanOświęcim1984 - 89
Laskowska ElżbietaWarszawa1965 - 68
Lenart EugeniuszPoznań1957 - 62
Lenartowicz StanisławWarszawa1957 - 65
Lipczyński WojciechSłupsk1984 - 89
Lipniacki WojciechWarszawa/Szczecin1972 - 84
Lisiewicz EdwardOlsztyn1965 - 68
Łęcki WłodzimierzPoznań1972 - 2005
Łobożewicz WandaWarszawa1972 - 77
Maciejewski JerzyWrocław1997 - 2002
Maczubski TadeuszWarszawa1962 - 65
Marchwicki AntoniKraków1997 - 98
Maśliński MaciejOstrów Wielkopolski2002-2005
Mazurski Krzysztof. R.Wrocław1977 - 2005
Medwecki WiktorKraków1957 - 68
Mehl PiotrOpole1965 - 68
Michalak Tadeusz 1957 - 62
Michalska AnnaKraków1997 - 2002
Mileska Maria IrenaWarszawa1957 - 72
Mieroszewicz EdmundWarszawa1972 - 84
Musiał WacławŁódź1972 - 77
Napiórkowski WojciechPłock1997 - 2005
Nowakowski TadeuszPiotrków Tryb.1957 - 65
Olszewska IrenaOlsztyn1960 - 62
Orłowicz MieczysławWarszawa1954 - 55 1957 - 58
Orłowska-Rybicka GrażynaWarszawa1993 - 2002
Pabian JerzyKielce2002-2005
Paciej HenrykOpole1984 - 2005
Padechowicz EdmundKielce1957 - 62
Pagaczewski StanisławKraków1957 - 62
Pajdowski StanisławLublin1962 - 65
Partyka JózefOjców2002-2005
Passendorfer EdwardWarszawa1954 - 55
Patla AntoniSuwałki1957 - 62
Pawlik JerzyKatowice1965 - 2005
Pawłowska MałgorzataSuwałki2002 - 2005
Pawoniak TadeuszWarszawa1962 - 72
Peretiatkowicz RomanKraków1981 - 85
Pieńkowska EmiliaKoszalin1981 - 84
Pilich PrzemysławWarszawa1972 - 84
Piskorski CzesławSzczecin1957 - 72
Pękala ZbigniewOstrowiec Św.1993 - 2002
Podolski MieczysławWarszawa1957 - 62
Poniatowski LeonardGorzów Wlkp.1981 - 84
Prelicz WitoldWrocław1960 - 65
Przybył GrażynaPoznań2002-2005
Radomska EwaToruń1968 - 81
Radomski WiesławToruń1981 - 84
Rakowicz AndrzejPoznań1965 - 72
Ranowicz BartłomiejWałbrzych1977 - 81
Respondowski RobertGliwice1983 - 1997; 1999 - 2002
Rogoża Tadeusz J.Opole1981 - 84
Rycerski TadeuszWarszawa1981 - 93
Sawicki Franciszek K.Warszawa1957 - 62
Sadowski WłodzimierzKielce1960 - 65
Siadek BronisławWarszawa1962 - 65
Skonka CzesławGdańsk1962 - 77
Słomczyński AdamWarszawa1957 - 60
Smyk HenrykOpole1968 - 72
Sobański MarianWarszawa1965 - 73
Sobieszek TadeuszLublin1968 - 93
Stajch TadeuszZakopane1962 - 65
Stańczyk KrzysztofWarszawa1995 - 99
Staszewski KazimierzWarszawa1957 - 60
Steć TadeuszJelenia Góra1957 - 59
Stefański StefanSanok1965 - 72
Stopikowski HenrykGrudziądz1984 - 95
Szałkowski StefanKielce1984 - 89
Szukalski JerzyGdańsk1977 - 91
Szymański WacławKraków1981 - 84
Szymański Wojciech1957 - 62
Szwalm BronisławŁódź1962 - 71
Targońska JadwigaLublin1993 - 97
Terlak MichałWarszawa1957 - 60
Tomczak AndrzejToruń1961 - 62
Tomkiewicz HenrykWarszawa1954 - 55
Tomkowski ZbigniewWarszawa1968 - 77
Trzeciak PrzemysławWarszawa1954 - 55 1957 - 62
Tryszczyło WładysławWarszawa1957 - 62
Twardo StanisławaWarszawa1957 - 62
Twaróg BarbaraKraków1984 - 97
Uczkiewicz ZdzisławKalisz1981 - 84
Umiński JanuszBydgoszcz1962 - 65
Wdowicki MaciejBydgoszcz1984 - 89
Węgrzynowicz JacekWarszawa1968 - 81
Wierzbowski Jerzy 1972 - 77
Wilgat TadeuszLublin1957 - 62
Witkiewicz GrzegorzGdańsk1972 - 77
Wojciechowski EdmundOpole1962 - 65
Wojnarski JanGdańsk1957 - 68
Worobiec AntoniZielona Góra/Kraków1962 - 72
Wrzosek RyszardGdynia1997- 2002
Wyszkowski MarekLublin1991 - 94
Wyżga ZbigniewKraków1965 - 68
Zaremba JanuszWrocław/Kwidzyn1965 - 77; 1981- 93
Zaręba KrzysztofKielce1972 - 77
Ziegler TeodorŁódź1957 - 62
Zienkiewicz JanŁódź1983 - 94
Zwolińska ZofiaZakopane1962 - 65
Żmudziński JanuszWarszawa1962 - 72; 1992 - 2002

Na podstawie sprawozdań ZG PTTK, materiałów archiwalnych oraz ankiet opracowała Anna Becker-Kulińska.