Nr 04/2004

Powrót

Jak doszło do powstania Podkomisji Kolekcjonerstwa Krajoznawczego?

Pierwsze inicjatywy w zakresie kolekcjonerstwa w ramach PTTK pojawiły się już w latach 1950-tych. Były one związane głównie z tworzeniem muzeów. Ujawniały się też w środowisku młodzieżowym. Działania te wyrosły na bogatych tradycjach Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego zapoczątkowanych przez takich działaczy jak Zygmunt Gloger, Aleksander Janowski, Leopold Węgrzynowicz i wielu innych.

Specyfika lat powojennych: masowy udział w ruchu turystyczno-krajoznawczym i upowszechnianie się licznych zainteresowań, m.in. gromadzenia różnych przedmiotów, były motorem poczynań kolekcjonerskich. Znaczna liczba członków PTTK zbierała pamiątki z wędrówek oraz różne pamiątki z przeszłości. Wkrótce podjęto próbę wyjścia na zewnątrz z takimi zbiorami; zaczęły się pokazy indywidualne i organizowane przez ogniwa PTTK. Jedną z pierwszych tego rodzaju imprez była tzw. giełda-pokaz urządzony w 1966 r. przez kolegów z Oddziału PTTK Warszawa – Śródmieście na I Ogólnopolskim Rajdzie Pieszym im. Al. Janowskiego.

Takie inicjatywy skłoniły działaczy z Komisji Krajoznawczej ZG PTTK do nadania ruchowi kolekcjonerskiemu kształtów organizacyjnych. Kierowano się przesłankami programowymi, a mianowicie: kolekcjonerstwo służy rozwijaniu i popularyzacji wiedzy o kraju, chroni przedmioty kultury materialnej i związane z obyczajowością przed zniszczeniem i zapomnieniem, wzbogaca ruch kulturotwórczy.

W roku 1973 Jacek Węgrzynowicz oraz Anna Becker-Kulińska przeprowadzili ankietę sondażową w zakresie zainteresowań kolekcjonerskich działaczy. W wyniku ankiety zostaje sporządzony i rozesłany w teren wykaz kolekcjonerów-krajoznawców i ich zbiorów.

Rok później podjęto prace nad projektami regulaminów kolekcjonerskich: Adam Czarnowski i Tadeusz Sobieszek opracowali projekt Plakietki Zbiorów Krajoznawczych a Bronisław Cmela, Nikodem Błażewski i Edwin Kozłowski opracowali projekt Exlibrisa Kolekcjonera Krajoznawcy. Dyskusja nad tymi projektami trwała blisko rok (m.in. podczas CZAK w Warszawie), a następnie zgodnie z ówczesna procedurą zatwierdzeno je przez Komisję Krajoznawczą ZG PTTK i przyjęto przez Zarząd Główny PTTK. Wydano drukiem regulamin i odznaki wchodzą w życie z dniem 1 stycznia 1975 roku; ewidencję zdobytych odznak prowadziła kol. Anna Becker-Kulińska, sekretarz Komisji Krajoznawczej ZG PTTK.

W dniu 19 września 1978 roku – Komisja Krajoznawcza ZG PTTK wydaje komunikat w sprawie rozwijania ruchu kolekcjonerskiego w terenie, skierowany do kadry i innych działaczy oraz do ogniw organizacyjnych. Rozpoczęły się też prace nad problematyką ruchu kolekcjonerskiego w ramach przygotowań do Kongresu Krajoznawczego w Płocku. Między innym bardzo ważna była sesja przedkongresowa w Lublinie w dniach 21-22 października 1978 r., pod nazwą: Zbieractwo i kolekcjonerstwo (referaty: T. Chmielewski, A. Czarnowski, H. Gawarecki, Z. Nasalski, T. Sobieszek, M. Wyszkowski). Także sejmik przedkongresowy w Kielcach w dniu 25 marca 1979 r., p.t. Zbieractwo i kolekcjonerstwo własne, ich źródła i znaczenie dla krajoznawstwa (referaty: A. Czarnowski, W. Pyzik, T. i Z. Sabatowie). Z imprez tych wydano broszury informacyjne. Natomiast Adam Czarnowski i Tadeusz Sobieszek na zebraniu Komisji Krajoznawczej ZG PTTK w dniu 15 czerwca 1979 r. zgłosili wniosek w sprawie powołania Zespołu do spraw kolekcjonerstwa. Podczas CZAK-u w Krakowie, e dniu 11 sierpnia 1979 roku nastąpiło powołanie Podkomisji Kolekcjonerstwa Krajoznawczego przy Komisji Krajoznawczej ZG PTTK w oparciu o RPK w Lublinie, częściowo z aktywem Klubu „Chomik” przy Rzemieślniczym Oddziale PTTK w Lublinie.

Pierwsze zebranie Podkomisji Kolekcjonerstwa Krajoznawczego odbyło się w dniu 14 września 1979 roku w składzie: przewodniczący Tadeusz Sobieszek (Lublin), wiceprzewodniczący Adam Czarnowski (Warszawa), sekretarz Tadeusz Chmielewski (Lublin), członkowie: Mieczysław Kołodziejczyk (Lublin), Wojciech Lipniacki (Szczecin), Zygmunt Nasalski (Lublin).

W czasie I kadencji działały dwa formalne ogniwa terenowe” Klub Kolekcjonerów Krajoznawców przy Komisji Krajoznawczej ZW PTTK w Krakowie (przew. Roman Biniek) i Klub Kolekcjonerów Krajoznawców „Chomik” przy Oddziale Rzemieślniczym PTTK w Lublinie (przew. Wojciech Kowalski). Grupy kolekcjonerów ujawniły się w Komisjach Krajoznawczych PTTK w Opolu i Warszawie, a także w Oddziałach w Elblągu, Jędrzejowie i Wałbrzychu.

To było 25 lat temu. Informacje te zaczerpnąłem ze specjalnego Biuletynu kolekcjonerskiego nr 2(15) z 1999 roku, który w całości był poświęcony publikacji Podkomisji Kolekcjonerstwa Krajoznawczego przygotowanej przez Adama Czarnowskiego na 10-lecie podkomisji a wydanej dopiero na 20-lecie dzięki istnieniu Biuletynu kolekcjonerskiego – organu klubu „4K” – Korespondencyjnego Klubu Kolekcjonerów Krajoznawców. Przypomnienie jak doszło do postania Podkomisji Kolekcjonerstwa Krajoznawczego niech będzie uczczeniem pionierów kolekcjonerstwa krajoznawczego z okazji jubileuszu 25-lecia powołania PKK.

Jednocześnie Regionalna Pracownia Krajoznawcza PTTK w Opolu przy Oddziale Regionalnym PTTK Ślaska Opolskiego oraz Zespół ds. Kolekcjonerstwa Komisji Krajoznawczej ZG PTTK, apelują o dokumentowanie historii oraz bieżącej działalności w PTTK dotyczącej kolekcjonerstwa i nadsyłanie materiałów (zdjęć, wydawnictw, programów, ulotek, widokówek, znaczków, itp.,itd.) na adres: RPK PTTK w Opolu, ul Barlickiego 2a, 45-083 Opole, tel./fax (0-77) 453-63-48, e-mail: pttk-orso-opole@xl.wp.pl

Dla tych wszystkich, którzy po przeczytaniu tego do tej pory nie zorienowali się o co chodzi, przypomnę formułę programową, którą określono w pierwszych latach działalności Podkomisji, a później rozwijano ją i upowszechniano.

Przyjęto zasadę, że za zbiory krajoznawcze uważa się takie, które umożliwiają poznanie tematu związanego z krajem i popularyzują go. Kolekcja musi więc umożliwiać poznanie danej dziedziny wiedzy krajoznawczej (jej wycinka, problemu, regionu itp.)

Istotny jest nie tylko sam zbiór, ale odpowiedni układ przedmiotów oraz informacja o nich i o temacie, który prezentują.

Jako szczególnie cenne uznaje się kolekcjonerstwo powiązane z osobistym uczestnictwem zbieracza w imprezach turystyczno-krajoznawczych, ze zwiedzaniem terenu, jak i z działalnością organizacyjną.

Ważne jest trwałe zabezpieczenie cenniejszych zbiorów i niedopuszczenie do ich rozproszenia.

Dalszym nurtem działalności kolekcjonerów-krajoznawców jest upowszechnianie wiedzy o kraju przez odpowiednie wykorzystanie swoich kolekcji; do organizowania pokazów i wystaw, do ilustrowania prelekcji, upoglądowianiu wykładów szkoleniowych, urządzaniu wystroju wnętrz, do prowadzenia inwentaryzacji, do opracowań autorskich, współdziałania z placówkami muzealnymi itp.

O innych aspektach działalności kolekcjonerskiej napiszę następnym razem bądź zamieszczę materiały nadesłane na ten temat przez czytelników.

Henryk Paciej z Opola

 

Powrót


Informację opracował: Henryk Paciej. Wszelkie uwagi można przekazać na adres email : henrykp@miramex.com.pl
Copyright C 2004 RPK PTTK OPOLE. All rights reserved.  Aktualizowane: listopad 05, 2004.