Nr 04/2003

Powrót

Góry z perspektywy wieku

Karpacka podróż w czasie

Z końcem ubiegłego roku w Muzeum Narodowym Ziemi Przemyskiej czynna była wystawa „Góry sercu bliskie”. Ekspozycja zainicjowana przez regionalistów i krajoznawców rozmiłowanych w Karpatach - szczególnie w legendarnych już Bieszczadach – zorganizowana została z okazji Obchodów Światowego Dnia Turystyki i proklamowanego w 2002 roku przez ONZ Międzynarodowego Roku Gór równocześnie przypominała o jubileuszu 50-lecia powołania GOPR w Polsce.

Badacze, regionaliści czy autorzy przewodników podejmujący się opisania Bieszczadów i sąsiadujących z nimi przedgórzy wiedzą, jak trudno jest odtworzyć ich historię sprzed wieku a nawet okresu międzywojennego, głównie z powodu braku wystarczającego materiału ikonograficznego. Dzięki finansowemu wsparciu Centrum Informacji Turystycznej w Przemyślu jak też wydatnej pomocy pracowników i dyrekcji Muzeum Narodowego Ziemi Przemyskiej działacze Komisji Krajoznawczej i Klubu Górskiego „Karpaty” Oddziału PTTK im. dr Mieczysława Orłowicza w Przemyślu zorganizowali niezwykle ciekawą ekspozycję żeby te luki choć trochę wypełnić – wspomniane wyżej „rocznice” potraktowali jako pretekst do zaproszenia widzów w swoistą podróż, tym razem w czasie a nie przestrzeni. Janusz Motyka – Instruktor Krajoznawstwa Polski, wieloletni kolekcjoner – krajoznawca a przede wszystkim pomysłodawca i komisarz wystawy by zrealizować ten ambitny zamiar zaprosił do współpracy wybitnych kolekcjonerów z Rzeszowa, Leska i rodzimego Przemyśla.

Za sprawą przepięknych, unikatowych, liczących często nawet wiek pocztówek i fotografii z kolekcji Pawła Kusala z Leska zwiedzający mieli możliwość zobaczyć Bieszczady i tereny doń przyległe, których niestety już nie ma; świat nieistniejących żydowskich bożnic, bojkowskich cerkiewek czy polskich kościółków, schronisk turystycznych, dworów i pałaców. Utrwalone na kawałkach papieru wizerunki są dzisiaj praktycznie jedynym dokumentem obrazującym piękno zaginionej „górskiej” kultury.

Na przełomie XIX i XX wieku, kiedy tereny te znajdowały się pod zaborem austro-węgierskim (ale też i w okresie międzywojennym po odzyskaniu niepodległości) wędrówki górskie były szkołą patriotyzmu; tysiące młodych ludzi zrzeszonych w organizacjach działających na obszarach górskich m.in. w Polskim Towarzystwie Tatrzańskim (wcześniej Towarzystwie Tatrzańskim), Akademickim Klubie Turystycznym we Lwowie, Przemyskim Towarzystwie Narciarzy przemierzało szlaki i bezdroża Karpat w tym i Bieszczadów. Znakiem rozpoznawczym członków były oznaki organizacyjne, zapewne dlatego szczególnym zainteresowaniem cieszyły się prezentowane na wystawie przez Janusza Motykę z Przemyśla unikalne „blachy” powstałego w 1873 roku Towarzystwa Tatrzańskiego oraz jego kontynuatorów. Ekspozycja oprócz walorów estetycznych miała za zadanie propagować wiedzę o historii ruchu turystycznego w górach, stąd też licznie odwiedzająca Muzeum Narodowe młodzież szkolna mogła dowiedzieć się, że pierwsze w świecie turystyczne oznaki sprawnościowe ustanowione zostały w latach 30-tych XX w. przez Polski Związek Narciarski (Odznaka Górska w 1932r. i Odznaka Nizinna w 1936r.), Polski Związek Kajakowy (Odznaka Kajakowa w 1934r.) i Polskie Towarzystwo Tatrzańskie (Górska Odznaka Turystyczna w 1935r.). Poprzez zestawienie przedwojennych GOT-ów z ich petetekowskimi „następcami” zwiedzający mieli okazję poznać rolę tradycji we współczesnej działalności naszego Towarzystwa.

Wiele przedwojennych schronisk zniknęło z krajobrazu górskiego bezpowrotnie; ich miejsce zajęły obiekty budowane współcześnie nie tylko w Bieszczadach, ale całych polskich górach. Jak wyglądają, można było przekonać się podziwiając współczesne oznaki schronisk turystycznych ze zbioru Dariusza Hopa z Przemyśla.

Góry są piękne, ale dla osób nierozważnych, traktujących je lekceważąco, mogą być bardzo groźne – najszlachetniejszą formą działalności w turystyce górskiej jest ratownictwo. W większości unikalne, oznaki służb ratownictwa górskiego pochodziły z kolekcji Ryszarda Zawiślaka z Rzeszowa.

Dzięki zaprezentowaniu wielu unikatowych eksponatów, profesjonalnemu przygotowaniu, oprawie graficznej (m.in. udało się wydrukować elegancki folderek), ekspozycja nabrała wymiaru szczególnego. Wystawa adresowana początkowo do raczej wąskiej grupy pasjonatów: turystów górskich, krajoznawców, kolekcjonerów, regionalistów, poprzez nagłośnienie przez lokalne i regionalne media; od rozgłośni radiowych przez gazety po telewizję stała się sporym wydarzeniem kulturalnym. Tradycja zorganizowanego ruchu turystycznego w Karpatach Wschodnich sięga grubo ponad wiek; wystawa w przemyskim muzeum, stała się również swego rodzaju przyczynkiem do jej poznania.

Warto na koniec dodać, że wystawie honorowo patronował Zespół ds. Kolekcjonerskich KK ZG PTTK a głównymi organizatorami byli członkowie klubu „4K” - Korespondencyjnego Klubu Kolekcjonerów Krajoznawców działającego pod patronatem Zespołu ds. Kolekcjonerskich Komisji Krajoznawczej Zarządu Głównego PTTK.

(jm)

Powrót


Informację opracował: Henryk Paciej. Wszelkie uwagi można przekazać na adres email:  henrykpaciej@orso.pttk.pl
Copyright C 2003 RPK PTTK OPOLE. All rights reserved.  Aktualizowane: czerwiec 03, 2005.