Nr 9/2002

Powrót

Z krajoznawczych kolekcji (5)

Ukraińskie Krajoznawczo-Turystyczne Towarzystwo Płaj

Płaj to droga do wnętrza gór, do ich serca. Droga, którą od wieków kroczyły całe pokolenia zamieszkujących je ludzi, zamykając w jej kształcie sumę swoich doświadczeń. Można na niej odnaleźć oprócz śladów kierpców i racic, także ślady podkutych butów pierwszych turystów czy rzuconych tu przez kolejną wojnę żołnierzy. Droga, na której w sposób ukryty, czytelny tylko dla wtajemniczonych zapisana jest historia gór – tak pięknie i wręcz romantycznie tłumaczą słowo płaj (z łemkowskiego ścieżka) autorzy „Almanachu Karpackiego”, półrocznika Towarzystwa Karpackiego.

W latach 1924-1939r. na terenie Rzeczypospolitej Polskiej funkcjonowało Ukraińskie Krajoznawczo-Turystyczne Towarzystwo „Płaj” z siedzibą we Lwowie. Zajmowało się ono organizacją wycieczek (m.in. po Lwowie, Karpatach), działalnością wydawniczą i popularyzatorską. Na górze Plisce, „Płaj” miał swoją turystyczną stanicę. Towarzystwo utworzyło filie w Przemyślu, Samborze, Stryju i Tarnopolu. W pierwszych latach działalności (1925r.) wydawało gazetkę „Turystyka i krajoznawstwo” a w latach 1937-1939 krajoznawczy biuletyn „Nasza ojcowizna” (red. nacz. Stanisław Szurat).

Towarzystwo „Płaj” utworzono stosunkowo późno, w znacznym stopniu wzorując się na działającym m.in. na tych terenach od 1873 r. (najpierw jako Galicyjskie później Towarzystwo Tatrzańskie) Polskim Towarzystwie Tatrzańskim w Krakowie, działającym od 1906 roku AKT we Lwowie i założonym w tymże roku kilka miesięcy później w Warszawie Polskim Towarzystwie Krajoznawczym a przede wszystkim na aktywnie działających w ówczesnym województwie lwowskim Kół Krajoznawczych Młodzieży Szkolnej. Realizowało też podobny program krajoznawczy z tym, że ukierunkowany na propagowanie kultury ukraińskiej. Organizacyjnie „Płaj” nie rozwinął się w towarzystwo o ponadregionalnym zasięgu; w „centrali” lwowskiej i czterech filiach (w tym największej przemyskiej) działało kilkuset członków. Ich rosnąca aktywność ustała wraz z wybuchem II wojny światowej, kiedy to Armia Czerwona zajęła tę część Rzeczypospolitej Polskiej.

Każda szanująca się organizacja miała swój znak organizacyjny, podobnie było z UK-TT „Płaj”, które takową odznakę – jak zakładałem – musiało posiadać. Co ciekawe, kwerendy jakie przeprowadziłem na terenie naszego kraju (zarówno w zajmujących się ukrainoznawstwem placówkach naukowo-badawczych jak też środowiskach ukraińskich działaczy kulturalnych i turystycznych) pozwoliły na zebranie szczątkowych, encyklopedycznych wręcz informacji na temat „Płaja” a na temat najbardziej mnie interesujący, czyli odznaki organizacyjnej brak było jakichkolwiek danych, poddawano nawet w wątpliwość jej istnienie. Dopiero we Lwowie, dzięki uprzejmości tamtejszych naukowców oraz pasjonatów zajmujących się historią turystyki natrafiłem na ślad tej odznaki.

Wykonana w białym metalu metodą płytkiego bicia, bez emalii, ma prostą i czytelną symbolikę; w centralnej części rozpościera się dwuspadowy namiot-pałatka, po prawej stronie płonie góralska watra (ognisko). W tle namiotu widnieje maszt z powiewającą „flagą”, którą tworzy stylizowany napis cyrylicą Płaj. Zapięcie na szpilkę, możliwe też było „na zakrętkę”. Projektanta i producenta oraz nakładu odznaki nie udało mi się ustalić.

Plaj-rys2.jpg (10524 bytes)  

 

 

 

 

 

 

Janusz Motyka
motyka56@wp.pl

    Powrót

WYSTAWY NA CZAK 2002’

Lp.

Imię i nazwisko

Tytuł kolekcji

Rodzaj kolekcji

1.

Anna Andrusikiewicz - Olsztyn

„Krajoznawstwo w środowisku ludzi III wieku”

fotografie

2.

Leszek Białkowski - Warszawa

„Walory poznawcze widokówek kartograficznych”

widokówki

3.

Maciej Czabak - Opole

„Plakietki PTTK”

plakietki

4.

Sebastian Czabak - Opole

„Proporczyki PTTK”

proporczyki

5.

Adam Czarnowski - Warszawa

„Pocztówki okolicznościowe PTTK”

pocztówki

6.

Jan Janeczek   Zawiercie

„Krajobrazy jurajskie”

fotografie

7.

Tadeusz Konieczka - Inowrocław

„Kościuszko w zbiorach Tadeusza Konieczki”

zbiór mieszany

8.

Andrzej Kowalski - Warszawa

„Bitwa Warszawska”

zbiór mieszany

9.

Wojciech Kowalski - Lublin

„CZAKI”

odznaki

10.

Wojciech Kowalski - Lublin

„Zloty Przodowników Turystyki Pieszej”

odznaki

11.

Wojciech Kowalski - Lublin

„Giełdy CHOMIKA”

odznaki

12.

Wojciech Kowalski - Lublin

„Pocztówki PTK”

pocztówki

13.

Henryk Paciej - Opole

„Wydawnictwa PKK”

wydawnictwa

14.

Henryk Paciej - Opole

„Biuletyn kolekcjonerski”

wydawnictwa

15.

Henryk Paciej - Opole

„Na kolekcjonerskim szlaku”

wydawnictwa

16.

Janusz Ptasiński - Warszawa-Ursus

„CZAK-owskie karty pocztowe”

pocztówki

17.

Bogusław Szybkowski - Opole

„Kolekcje starych map”

mapy

XXXII CZAK w Kamieńczyku przejdzie do historii pisanej przez kolekcjonerów krajoznawców dzięki temu, że organizatorzy z O/PTTK w Ursusie (a szczególnie komandor zlotu Janusz Ptasiński), wydali dla uczestników zlotu oraz dla członków klubu „4K” pocztówki kolekcjonerskie z pieczątką CZAK-u oraz logami klubu „4K” i Zespołu ds. Kolekcjonerskich KK ZG PTTK.

Organizatorzy 32 CZAK-u przewidzieli także w programie wystawę i giełdę kolekcjonerską oraz giełdę wydawnictw krajoznawczych. W związku z tym zapytali zgłaszających się na imprezę o podanie informacji o temacie zbioru, wielkości potrzebnego miejsca itp. Po zebraniu tych informacji zabezpieczyli się w niezbędny sprzęt wystawowy, ale nie potwierdzili pisemnie zainteresowanym możliwości zabezpieczenia miejsca. Część zgłaszających się nie przywiozła więc swoich zbiorów. Mimo to 12 osób pokazało na wystawie 17 tematów i sala wystawowa była wypełniona. Bardzo dobrym pomysłem było powołanie komisarza giełdy i wystaw oraz opracowanie odpowiednich regulaminów.

Ale pełna satysfakcja byłaby dopiero wtedy, gdyby wszystkie Oddziały PTTK mogły zaprezentować swoje wydawnictwa z ostatniego okresu oraz umożliwić ich nabycie lub wymianę wszystkim zainteresowanym. To samo dotyczy kolekcjonerów. Co prawda na 12 wystawiających swoje walory - 9 to członkowie „4K”, czyli Korespondencyjnego Klubu Kolekcjonerów Krajoznawców, ale przecież na CZAK-u było obecnych 23 członków „4K”, czyli jedna piąta część klubu „4K”.

Cza2002a.jpg (37214 bytes)

Trudno było jednak zebrać wszystkich klubowiczów nawet do wspólnej fotografii. Odbywały się za to „niekorespondencyjne” spotkanie członków klubu „4K” w mniejszych grupach. W czasie rozmów kolekcjonerzy stwierdzali małe zainteresowanie sprawami kolekcjonerskimi ze strony władz PTTK. Postulowali do organizatorów przyszłych CZAK-ów, aby więcej zainteresowani byli sprawami kolekcjonerskimi poprzez odpowiednie zabezpieczenie zbiorów kolekcjonerskich na CZAK-u, ich oceny i nagrodzenia najlepszych zbiorów. Jednocześnie wyrażali żal za zlikwidowanym „Biuletynem kolekcjonerskim”, który umożliwiał wymianę poglądów na tematy kolekcjonerskie w środowisku kolekcjonerskim. Komisja Krajoznawcza ZG PTTK na podczas zebrania na CZAK-u postanowiła przywrócić biuletyn kolekcjonerski z tematyką organizacyjną klubu „4K”, który będzie wydawany raz w roku.

Henryk P. Sabała

Powrót


Informację opracował: Henryk Paciej. Wszelkie uwagi można przekazać na adres email:  henrykpaciej@orso.pttk.pl
Copyright C 2002 RPK PTTK OPOLE. All rights reserved.  Aktualizowane: czerwiec 03, 2005.