.

logo-NKS.jpg (6145 bytes)

1
----
2001

Powrót

Pierwsze polskie pocztówki skautowe – Lwów 1911

_Skaut.jpg (27520 bytes)

W latach 1909-1914, kiedy formowało się harcerstwo, jedynym masowym środkiem przekazywania myśli, idei i poglądów był druk - prasa oraz książki. Wykorzystywano wówczas także inne środki, jakie można było uzyskać dzięki istnieniu rozwiniętej poligrafii. Były to plakaty, ulotki, kalendarze, jednodniówki a także pocztówki.

    Pocztówka miała już wówczas swoją bogatą, choć jeszcze krótką historię. Warto tu zauważyć, że istniały we wszystkich zaborach drukarnie gotowe wykonać najtrudniejsze nawet zamówienie. Tak więc w zbiorach kolekcjonerów chronione są przepiękne, barwne pocztówki o treści patriotycznej, wspaniałe serie widoków miast, cykle krajoznawcze. Polskie drukarnie potrafiły wypuszczać pocztówki ręcznie kolorowane bądź o wypukłej powierzchni.

Polski skauting wykorzystał w pełni możliwości, jakie daje dobrze wyposażona drukarnia. Pierwsze były pisemka wydawane przez Kazimierza Żurawskiego: "Harcerz" i „Na Zwiady". Bardzo ważną rolę w dziejach polskiego skautingu odegrała książka Andrzeja Małkowskiego "Scouting jako system wychowania skautowego". Zatrzymajmy się chwilę przy tej książce, bowiem związane są z nią pierwsze polskie pocztówki skautowe.

Książka ta ukazywała się arkuszami od kwietnia 1911 r. Ostatnie arkusze ukazały się w lipcu 1911 r. Jednak dopiero po pewnym czasie, ta pierwsza książka harcerska, została oprawiona i była sprzedawana zarówno w postaci luźnych arkuszy stanowiących całość jak i w oprawie z tłoczonym na grzbiecie napisem "MAŁKOWSKI. SCOUTING". W ostatnich arkuszach pojawiły się fotografie. Zostały one wykonane w większości w dniu 25 czerwca w czasie trwania zlotu doraźnego Sokoła we Lwowie.

Małkowski orientował się w tym, co dzieje się w Anglii i wiedział, że wydawane są tam pocztówki o treści skautowej. Nic więc dziwnego, że postanowił wydać "korespondentki", jak wówczas pisano. Klisze chemigraficzne do swej książki zamówił takie, by nadawały się do wykonania pocztówek. Stało się to zresztą później stałą praktyką.

Pierwsza seria 8 "kart korespondencyjnych" była gotowa najpóźniej w początkach października tegoż roku. Wiemy o tym, bowiem w pierwszym numerze "Skauta. Pisma Młodzieży Polskiej" na s. 16 w "Kronice" czytamy, że "Komisja Dostaw Nacz.[elnej] Kom.[endy] Sk.[autowej] miała "na składzie (...) korespondentki skautowe po 5 gr., dla drużyn po 2 i pół gr. z tym, że druga połowa idzie na fundusz drużyn”. Na każdej "Karcie korespondencyjnej" znajdowała się informacja, że jest to:

"Wydawnictwo Komendy Skautowej "Sokoła-Macierzy". - Cena 5 gr. Seria z 8 kart 40 gr. - Drużynowi ż patrolowi otrzymują 16 kart za 40 gr. i sprzedają na dochód swoich drużyn". Pocztówki te drukowane na kliszach wykorzystanych już w "Skautingu" Małkowskiego miały jednak nieco inne podpisy niż te, które są w książce. Na pierwszej z nich widnieje podpis: "Most linowy zrobiony przez skautów", a w książce jest zamieszczona szersza informacja: "Most linowy z trzech lin, zrobiony przez patrole instruktorów kursu scoutowego przy "Sokole-Macierzy". Pozostałe 6 kart, do których nie udało mi się dotrzeć pokrywa się zapewne częściowo z polskimi ilustracjami drukowanymi w książce Małkowskiego. W "Skaucie" znajdujemy jeszcze informację, że były to:

"Korespondentki przedstawiające skautów naszych i angielskich". Karty ze skautami angielskimi były reprodukcjami pocztówek otrzymanych przez Małkowskiego z Anglii.

Nie znam nakładu tej serii, ale musiał on być niemały - przynajmniej kilkutysięczny - skoro redakcja "Skauta" proponowała: "Drużynowym i patrolom, w celu sprzedaży na dochód drużyn 200 pocztówek na 5 K[oron], z przesyłką 5,50 K”.

Marian Miszczuk z Warszawy               

mmiszcz@polbox.com                        

_Most.jpg (48024 bytes)


Powrót

Pieniądz zastępczy Ziemi Kościańskiej

Interesuję się pieniądzem zastępczym szeroko pojętym. Zbierałem kiedyś notgeldy niemieckie, ale w pewnym momencie doszedłem do wniosku, że o zebraniu całości nie ma mowy. Zainteresowałem się pieniądzem zastępczym naszego terenu, bo wpadły mi w ręce żetony donominalne z Racotu, Darnowa, Wyskoci i Choryni, oraz bony PGR TUREW. Są to miejscowości leżące blisko siebie niedaleko mego miejsca zamieszkania. Żetony z Racotu opisałem kiedyś w BN, nr 3-4/84 r. oraz nr 2/1999 (część artykułu jest już nieaktualna!). Rysownik popełnił wtedy błąd i zrobił rysunek rysując literę leżącą G na Aw. 1 (szefli). Jest tylko litera G pod jedynką (1) na Rw. Ten błąd powtarzany jest w kilku publikacjach.

Obecnie z kolekcjonera przekształciłem się raczej w kogoś, który stara się opisywać pieniądz zastępczy na swoim terenie. Opracowałem i wydałem z pomocą muzeum w Kościanie broszurę pt. „Pieniądz zastępczy Ziemi Kościańskiej”. Pierwsze wydanie bardzo prymitywne, bez wielu ilustracji, ukazało się w 1998 roku. Po dwóch latach kwerendy zebrałem jakieś 95% ilustracji i muzeum w Kościanie postanowiło wydać to samo, ale w poszerzonej formie i wydrukowane profesjonalnie.

Niestety, mimo bardzo szerokich kontaktów, nie udało się zebrać wszystkich znanych z opisu w katalogach walorów. Dlatego mam prośbę. Szukam stale następujących walorów. Tu podaję spis brakujących mi wizerunków pieniądza zastępczego opisanych w katalogach Schoenawa’y i Mehl’a, z trzech powiatów Wielkopolski – kościańskiego, gostyńskiego i śremskiego.

Muszę wyjaśnić, że 18 lipca 2000 r. zostało oddane do druku opracowanie z kościańskiego. Mimo to szukam do tego opracowania następujących walorów:

1.        Czempiń – 17 listopada 1916 r. – 1 Mk.

2.        Czempiń – 1 lutego 1917 r. – 1 Mk.

3.        Czempiń – bon prywatny Jaroszyńskiego – 1916/1917 – 15 Pfg.

4.        Krzywiń – Kriewen – 12 sierpnia 1914 r. – 0,50 Mk.

5.        Śmigiel – Schmiegel – 1 marca 1917 – 1 Mk.

6.        Śmigiel – Schmiegel – bez daty wydanie prywatne Smoschewer & Co. – 10 Pfg., 50 Pfg., 1 Mk., 5 Mk.

7.        Śmigiel – Schmiegel – 10 listopada 1919 – 5 Mk., 10 Mk., 20 Mk.

Do przyszłego opracowania z powiatu gostyńskiego szukam:

1.        Borek – b.d. (1914) – 2M., 3 M.

2.        Pogorzela – b.d. (1914) – 5 PFG., 1 Mk., 2 Mk., 3 Mk., 5 Mk. – pisane ręcznie

3.        Poniec – Punitz – 7 sierpnia 1914 – 50 Pfg. Z napisem „..von 50 km von Punitz“.

Do przyszłego opracowania powiatu śremskiego szukam:

1.        Książ-Xions – b.d. (1917) – 1 Mk.

2.        Książ-Xions – 1 grudnia 1917 – 10 Pfg., 50 Pfg.

Jak z tego wynika – większość bonów znam, lecz o całości nawet nie marzę. Będę zadowolony, jeśli uda się zdobyć, chociaż wizerunek kserograficzny jednego bonu w skali 1:1 z podaniem kolorów i rodzaju papieru oraz ewentualnie znaku wodnego. Lepiej by było, gdybym miał do publikacji odbitkę kolorową. Jeśli udałoby się zakupić oryginał po przystępnej cenie, ale tylko bony pod numerami 1 do 7 z pow. kościańskiego, to chętnie je nabędę. Nie wykluczam także wymiany na inne walory kolekcjonerskie. Mój adres: Zbigniew Ratajczak, Katarzynin, 64-005 Racot, tel. (0-65) 513-48-97.
Dla Internautów dostępny E-mail

Zbigniew Ratajczak z Katarzynina

Powrót


Informację opracował: Henryk Paciej. Wszelkie uwagi można przekazać na adres email:  henrykpaciej@orso.pttk.pl
Copyright C 2001 RPK PTTK OPOLE. All rights reserved.  Aktualizowane: czerwiec 03, 2005.