SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI KOMISJI KRAJOZNAWCZEJ ZG PTTK W XVI KADENCJI 2005–2009

Komisja Krajoznawcza w składzie dziewięcioosobowym (wskutek zmiany statutu PTTK) została wybrana przez XVI Krajową Naradę Aktywu Krajoznawczego, zorganizowaną 20.11. 2005 r. w Warszawie. Jej przewodniczącym został ponownie Krzysztof R. Mazurski (Wrocław), wiceprzewodniczącym – Wojciech Napiórkowski (Płock), zaś sekretarzem – Małgorzata Pawłowska (Suwałki). Pozostali członkowie Komisji to Anna Głowinkowska (Żyrardów), Pola Kuleczka (Zielona Góra), Maciej Maśliński (Ostrów Wlkp.), Henryk Paciej (Opole), Józef Partyka (Ojców), Robert Respondowski (Gliwice). Wobec rezygnacji na jesieni 2007 r. z przyczyn osobistych A. Głowinkowskiej dokooptowano dziesiątą na liście wyborczej Danutę Grodzką (Węgrów) z równoczesnym powołaniem jej do Krajowego Kolegium Instruktorów Krajoznawstwa, która, niestety, nie podjęła pracy w Komisji. Jako współpracowników przyjęto Annę Becker-Kulińską (Warszawa), Jerzego Pabiana (Kielce) i Mirosławę Wojciechowską (Warszawa). Na Honorowego Członka Komisji powołano Jerzego Pawlika, który zmarł w marcu 2009 r.

Krajowe Kolegium Instruktorów Krajoznawstwa utworzyły na drodze powołania następujące osoby: Józef Partyka (przewodniczący), Danuta Grodzka (po dokooptowaniu), Henryk Paciej, Jerzy Pawlik, Mirosława Wojciechowska. Innych zespołów nie tworzono z uwagi na małą liczebność Komisji i możliwość większej elastyczności działania poszczególnych jej członków. Bardzo ściśle i bardzo aktywnie natomiast współpracował nieformalny zespół ds. regionalnych pracowni krajoznawczych, w skład którego wchodziła Anna Głowinkowska, Małgorzata Pawłowska i Wojciech Napiórkowski, od 2008 r. bez tej pierwszej osoby.
Do 21 listopada 2009 r. odbyło się 16 zebrań zwykłych Komisji i 1 nadzwyczajne (podczas XVII Walnego Zjazdu PTTK) dla pilnego uchwalenia podziału środków dla Pracowni. Większość zebrań, ze względu na skromne fundusze, miała miejsce w Warszawie, ponadto Komisja obradowała podczas Centralnych Zlotów Krajoznawców w Kaliszu, Gdańsku, Chełmie i Krakowie oraz w Suwałkach (połączone z wycieczką studyjną po Suwalszczyźnie i na Litwę na koszt uczestników). W obradach tych uczestniczyli miejscowi działacze, a także przedstawiciele władz samorządowych. Często bywał na posiedzeniach v-prezes GKR Edward Jabłoński i – podczas CZK, prezes ZG Lech Drożdżyński, czasami nadto sekretarze ZG: Ryszard Kunce i Marek Boguszewski, oraz Włodzimierz Łęcki – opiekun Komisji ze strony ZG.
Program działania Komisji nawiązywał do uchwały XVI Krajowej Narady Aktywu Krajoznawczego. Za najważniejsze zadania uznano:

- podejmowanie działań mających na celu skupienie przy Komisji aktywnych działaczy krajoznawczych z terenu kraju,
- organizację wzorcowych imprez krajoznawczych,
- koordynację działań w zakresie inwentaryzacji krajoznawczej oraz kolekcjonerstwa krajoznawczego,
- popularyzację zdobywania Odznaki Krajoznawczej,
- współpracę z regionalnymi pracowniami krajoznawczymi,
- przygotowanie obchodów jubileuszu 50-lecia Komisji Krajoznawczej ZG PTTK,
- kontynuację Ogólnopolskiego Przeglądu Książki Krajoznawczo-Turystycznej.
Zadania Komisji i krajoznawców w ogóle na XVI Kadencję, opracowane przez Wojciecha Napiórkowskiego, Komisja zamieściła w internecie i popularyzowała na corocznych tzw. forach krajoznawczych podczas CZAK-ów. Nie posiada ona informacji o ich realizacji w oddziałach.
Komisja inspirowała organizację Centralnych Zlotów Krajoznawców, zwanych popularnie CZAKami (Centralny Zlot Aktywu Krajoznawczego – poprzednia, wieloletnia nazwa), które tradycyjnie odbywały się w ostatnim pełnym tygodniu sierpnia oraz uczestniczyła w ich przygotowaniu. Pozytywnym aspektem było duże zaangażowanie oddziałów organizujących CZK oraz wsparcie ze strony władz samorządowych. Od poprzedniej kadencji ilość chętnych do uczestnictwa w zlocie stale rosła, ale wobec ograniczeń logistycznych trzeba było kilkudziesięciu osobom corocznie odmawiać przyjęcia. Wynikało to z potwierdzenia przez Komisję formuły tych spotkań jako ogólnodostępnej imprezy krajoznawczej o charakterze wzorcowym. Niska frekwencja w 2009 r. spowodowana została znacznym wzrostem wysokości wpisowego wobec trudności z uzyskaniem dofinansowania.

Numer____Miejsce___Rok_Ilość uczestników
XXXVI___Kalisz____2006____317
XXXVII__Gdańsk___2007____294
XXXVIII_Chełm____2008____207
XXXIX__Kraków___2009____124

Należy nadmienić, iż w 2008 r. w ramach wycieczek przedzlotowych odbył się bardzo popularny wyjazd do Lwowa.
Tematami przewodnimi zlotów było:
- poznawanie walorów krajoznawczych regionu,
- udział krajoznawców z całej Polski w spotkaniach z władzami samorządowymi,
- wybrane zagadnienia istotne dla ruchu krajoznawczego,
- popularyzowanie zdobywania Odznaki Krajoznawczej oraz kolekcjonerstwa.
CZAK-i były miejscem spotkań Komisji Krajoznawczej z działaczami reprezentującymi kilkadziesiąt oddziałów PTTK, okazją do dyskusji, wymiany poglądów i doświadczeń, prezentacji dorobku działaczy, a także cennych wydawnictw (Kraków). W Zlotach licznie uczestniczyła kadra funkcyjna i programowa PTTK – instruktorzy, przodownicy, przewodnicy.
Bezpośrednio przed CZAK-ami miały miejsce centralne kursy instruktorów krajoznawstwa. Ich organizatorami były kolejne oddziały PTTK – gospodarze Zlotów, przy czym w 2009 r. był to Oddział w Ojcowie, współorganizator zresztą XXXIX CZK. Kursy te były przygotowywane i prowadzone pod kierownictwem Józefa Partyki. Zajęcia – według programów zatwierdzanych przez Komisję, prowadzili jej członkowie, miejscowi działacze oraz zaproszeni wykładowcy spoza PTTK.
Krajowe Kolegium Instruktorów Krajoznawstwa współpracowało z Regionalnymi Kolegiami IK, które działały na początku kadencji w czternastu województwach, a w wyniku usilnych starań w 2009 r. powołano jeszcze w Lublinie i dla woj. podlaskiego. W ten sposób wszystkie województwa mają je. Regionalne Kolegia otrzymały od Komisji prawo mianowania instruktorów krajoznawstwa regionu. Na wyróżnienie zasługuje RKIK woj. kujawsko-pomorskiego, kierowane przez Krzysztofa Czerepowickiego. Skrupulatnie prowadzi ono rejestr instruktorów i wydaje biuletyn informacyjny „Krajoznawca Kujawsko-Pomorski” w wersji elektronicznej, zawierający najnowsze informacje o działalności. To wzór godny polecenia innym zespołom. Dobrze również działa Kolegium Wielkopolskie pod przewodnictwem Eugeniusza Kowalskiego, a także w Rzeszowie. Współpraca z pozostałymi kolegiami nie do końca spełniała oczekiwania Komisji. Mimo specjalnego charakteru CZK tylko raz – w Gdańsku, udało się zgromadzić przewodniczących i przedstawicieli RKIK (7 osób) na spotkaniu z KKIK.
W kadencji prowadzono komputerowy rejestr Zasłużonych Instruktorów Krajoznawstwa i Instruktorów Krajoznawstwa Polski, założono centralny rejestr instruktorów krajoznawstwa regionu napotykając na duże trudności w skompletowaniu wykazów IKR mianowanych przed 1990 r., kiedy to rejestry prowadzone były w zarządach wojewódzkich PTTK. Opublikowanie wykazu w internecie spowodowało, iż niektóre regionalne kolegia podjęły intensywne prace weryfikujące stan osobowy kadry krajoznawczej. Dodatkowo w 2007 r., korzystając z okazji wymiany legitymacji, Henryk Paciej rozpoczął porządkowanie centralnego rejestru i wielkim nakładem pracy wykonał zestawienie według województw, które zostało rozesłane do wszystkich RKIK jako podstawa aktualizacji wykazów centralnych. Ciągle jednak brakuje informacji od 10 z nich (na 16), zwłaszcza jeśli chodzi o zmniejszanie stanu osobowego wskutek skreśleń, zaprzestania działalności czy śmierci instruktorów. Uniemożliwia to uzyskanie pełnej wiarogodności list centralnych, zamieszczonych na internetowej stronie Komisji. Przewiduje się dodanie do wykazów ZIK, IKP i IKR oddzielnego wykazu zmarłych IK.
Kursy dla kandydatów na instruktorów krajoznawstwa w latach 2006–2009
Lp._Miejsce kursu_Data kursu______Uczestnicy ogólem__lokalni__kończący kurs__nadania po kursie
1.___Kalisz_______19-21.08.2006__17________________6________16_____________8
2.___Gdańsk______18-20.08.2007__21_______________13________21_____________6
3.___Chełm_______16-18.08.2008__11________________5_________8_____________0
4.___Ojców_______15–17.09.2009__22_______________9________20_____________9
_____ ____ _____________ Razem:__71______________33________65____________23

W latach 2006-2009 odbyły się cztery kursy dla kandydatów na instruktorów krajoznawstwa, w których wzięło udział 71 osób, z których 65 kurs ukończyło. Prawie połowa uczestników (33 osoby, tj. 46%) pochodziła z lokalnych środowisk. Dla miejscowych krajoznawców kursy są okazją do poszerzenia wiedzy i zachętą do dalszej pracy krajoznawczej we własnym środowisku. Spośród osób, które ukończyły kurs, 23 otrzymały uprawnienia instruktora krajoznawstwa regionu, co stanowi 35% absolwentów kursów. Poziom uczestników jest różny, zdarzają się osoby bardzo zainteresowane uczestnictwem, wykazujące wiele inwencji twórczej, zwłaszcza w prezentacjach własnego dorobku krajoznawczego i wyróżniające się dużą wiedzą krajoznawcza. Dla wszystkich uczestników kursów są one miejscem spotkań z krajoznawcami z innych środowisk i wymiany doświadczeń w rozwijaniu wspólnych zainteresowań. Na wniosek KKIK Komisja zatwierdziła nowe legitymacje instruktorskie i w 2007 r. przystąpiła do ich wymiany, co stało się okazją do weryfikacji stanu w oddziałach i podstawą do aktualizacji centralnych wykazów. Zaktualizowano regulamin IK, dopisując w nim w 2007 r., stosownie do uchwały XVI KNAK, wymóg posiadania odpowiednio Regionalnej Odznaki Krajoznawczej i Odznaki Krajoznawczej Polski.

MIANOWANIA INSTRUKTORÓW KRAJOZNAWSTWA POLSKI I ZASŁUŻONYCH W LATACH 2006-2009 WEDŁUG WOJEWÓDZTW

Lp._Województwo_________2006-9_____2006______2007______2008_____2009______Razem
_______________________ZIK_IKP__ZIK_IKP___ZIK_IKP___ZIK_IKP___ZIK_IKP___ZIK_IKP
1__Dolnośląskie_________5___4_____0___1_____3___1_____1___0_____1___2____17__22
2__Kujawsko-Pomorskie__3___9_____1___3_____2___4_____0___2_____0___0_____5__23
3__Łódzkie_____________0___7_____0___0_____0___1_____0___2_____0___4_____3__14
4__Lubelskie____________3___2_____0___0_____0___1_____0___1_____3___0_____6__22
5__Lubuskie____________0___6_____0___0_____0___4_____0___1_____0___1_____1___7
6__Małopolskie__________1__12_____1___4_____0___3_____0___3_____0___2_____6__50
7__Mazowieckie_________4___7_____0___1_____2___3_____0___0_____2___3____12__52
8__Opolskie_____________0___6_____0___3_____0___1_____0___0_____0___2_____6__11
9__Podkarpackie_________1__10_____0___5_____0___3_____1___2_____0___0____10__23
10__Podlaskie___________0___0_____0___0_____0___0_____0___0_____0___0_____0___1
11__Pomorskie__________0___1_____0___1_____0___0_____0___0_____0___0_____5__18
12__Śląskie_____________1___5_____0___2_____0___1_____1___2_____0___0____10__35
13__Świętokrzyskie______1____1_____0___0_____0___1_____0___0_____1___0_____4___8
14__Warmijsko-Mazurskie_0___2_____0___0_____0___0_____0___0_____0___2_____4__12
15__Wielkopolskie_______5___3_____1___3_____1___0_____3___0_____0___0____10__30
16__Zachodniopomorskie__1___1_____0___0_____0___1_____0___0_____1___0_____2__33
_______________Razem__25__76_____3__23_____8__24_____6__13_____8__16___101_361
MIANOWANIA IK W LATACH 2006-2009 WEDŁUG RODZAJU UPRAWNIEŃ
RODZAJ UPRAWNIEŃ__________2006__2007__2008__2009____Σ_____STAN NA 31.12.2009
Zasłużony Instruktor Krajoznawstwa___3_____8______6_____8____25________101
Instruktor Krajoznawstwa Polski_____23____24_____13____16____76________361
Instruktor Krajoznawstwa Regionu____55____63_____49____31___208_______1261
_________________________Σ____81____95_____68____65___309_______1723

O ile w 2004 r. w ewidencji znajdowało się 1408 instruktorów krajoznawstwa, to na koniec 2009 r. – 1723 (z możliwością pewnych różnic wskutek podanych uprzednio przyczyn). Niestety, rozmieszczenie kadry instruktorów jest nadal nierównomierne tak w skali poszczególnych województw, jak i oddziałów, z których wiele nie przykłada dostatecznej wagi do problematyki programowej, a więc i statutowej Towarzystwa. Z uwagi na brak danych statystycznych za 2009 r. nie można podać dokładnych informacji w tym zakresie.
Na wyeksponowanie zasługuje Forum Instruktorów Krajoznawstwa, które z inicjatywy i pod przewodnictwem Włodzimierza Łęckiego, a przy współpracy Józefa Partyki i Krzysztofa R. Mazurskiego, odbyło się 17-19.04.2009 r. w Poznaniu przy udziale 63 zasłużonych instruktorów krajoznawstwa i instruktorów krajoznawstwa Polski. Przy bardzo dobrym programie merytorycznym i krajoznawczym nie pozyskano odpowiednich wniosków pod adresem VI Kongresu Krajoznawstwa Polskiego.

Ogólnopolskie Przeglądy Książki Krajoznawczo-Turystycznej organizowane były corocznie wspólnie z Zarządem Międzynarodowych Targów Poznańskich przy współpracy z Wielkopolskim Klubem Publicystów Krajoznawczych w imieniu ZG PTTK. Przeglądy, a następnie wystawy książek w czasie TOUR-SALONU, organizowano w kategoriach: albumy, przewodniki, monografie, mapy oraz foldery. W imprezie tej uczestniczy kilkudziesięciu wydawców zgłaszając poniżej 100 tytułów. Przegląd jest imprezą towarzyszącą, wpisaną w program TOUR-SALONU, zaś wydawcy najlepszych publikacji wyróżniani są honorowymi dyplomami Targów i ZG PTTK. Wydawcy cenią tę formę wyróżnienia. W pracach jury, powoływanego przez Komisję, brali stale udział jej przedstawiciele: Małgorzata Pawłowska i Wojciech Napiórkowski oraz sporadycznie – mimo przyjęcia tego zadania, Pola Kuleczka. Od początku występowały trudności w uzgodnieniu treści regulaminu i jego dystrybucji, rozliczaniem finansowym i gromadzeniem publikacji. W efekcie powyższego – przy inicjatywie Centralnej Biblioteki PTTK, Komisja we wrześniu 2009 r. skierowała do ZG stosowne propozycje rozwiązania tych problemów. Należy wskazać, że ogniwa PTTK prawie wcale nie angażują się w promocję swoich wydawnictw i Przeglądu w ogóle.
W 2005, 2007 i 2009 r. na terenie woj. wielkopolskiego odbyły się Fora Publicystów Krajoznawczych. Impreza ta jest organizowana wzorowo przez Wielkopolski Klub Publicystów Krajoznawczych, a wspierana przez Komisję Krajoznawczą, której członkowie byli współzałożycielami Klubu i są jego członkami. Odznacza się wysokimi walorami merytorycznymi i krajoznawczymi (wycieczki terenowe, sesje popularnonaukowe), stanowiąc bardzo dobry przykład działalności krajoznawczej.
Inwentaryzacja Krajoznawcza Polski w omawianej kadencji przeżyła ostry kryzys po znacznym ograniczeniu środków na ten cel w budżecie ZG PTTK. Komisja skoncentrowała stąd swe działania na szkoleniach inwentaryzatorów i młodzieży. Prowadzone są one również w ograniczonym rozmiarze na kursach instruktorów krajoznawstwa. Kursy przeprowadzono w formie obozu młodzieżowo-inwentaryzacyjnego w gm. Ciężkowice z 2006 r. przy współpracy Oddziału w Tarnowie, szkolenia w Szczecinie w 2007 r. (zinwentaryzowano gm. Dobra Szczecińskie) przy współpracy z RPK i obozu w Lanckoronie w 2008 r. Ze wszystkich Robert Respondowski wykonał dokumentację na płytach kompaktowych. Oprócz niego do ich przebiegu przyczynił się Maciej Maśliński, a w zajęciach brał także m.in. udział Włodzimierz Łęcki. Część z uczestników obozów reprezentuje wysoki poziom merytoryczny i techniczny w zakresie prac inwentaryzacyjnych. W zakresie prac terenowych stwierdzono w oddziałach ich zanik, a sama Komisja nie jest w stanie ich prowadzić: tak ze względów kadrowych, jak i finansowych.

Tradycyjnym polem aktywności członków Komisji Krajoznawczej jest merytoryczna opieka nad regionalnymi pracowniami krajoznawczymi. Corocznie organizowane są szkolenia kierowników RPK. W latach 2006-2009 współorganizatorami szkoleń były RPK w Wałbrzychu (Szczawno-Zdrój 2006, na temat wydawnictw; niestety, zabrakło przedstawicieli czasopism PTTK), Elblągu (2007), Warszawie (2007, Oddział Wojskowy i Centralna Biblioteka PTTK) i Szczecinie (2009, współpraca CB PTTK). W szkoleniach uczestniczyło każdorazowo od 15 do 22 kierowników RPK oraz przedstawiciele oddziałów i członkowie Komisji. Szczególną uwagę zwrócono na zasady dokumentacji bibliotek RPK Omawiano wymogi, jakie powinny spełniać rozliczenia finansowe za przyznawane z budżetu ZG PTTK środki. Ostatecznie zostały uporządkowane sprawy związane z założeniem ksiąg inwentarzowych (lub rejestrów) księgozbioru oraz sprzętu poszczególnych RPK. Na bieżąco analizowano pracę i warunki działania poszczególnych placówek. Komisja wspomagała prace merytoryczne pracowni i pomaga w ich doposażeniu dzieląc skromne środki przeznaczone na ten cel w budżecie ZG PTTK. Staraniem Komisji kilka pracowni otrzymało środki zewnętrzne na uzupełnienie i konserwację księgozbiorów. W 2007 r. na podstawie autorskiej koncepcji Anna Becker-Kulińska rozpoczęła zbieranie materiałów do historii RPK. Na koniec 2009 r. postęp w tej sprawie jest bardzo duży, acz ciągle występują braki ze strony niektórych ośrodków. W 2008 r. została przygotowana i rozprowadzona szczegółowa ankieta, opracowana przez zespół w składzie: Włodzimierz Łęcki, Grażyna Orłowska-Rybicka i Małgorzata Pawłowska. Wykorzystując zawarte w nich dane M. Pawłowska opracowała szeroką, zbiorczą informację, dotyczącą RPK (obsada, wykształcenie, adresy, zbiory, sprzęt, dokumentacja itd.). Na jej podstawie i zreferowania przez Krzysztofa R. Mazurskiego na Na jej podstawie i zreferowania przez Krzysztofa R. Mazurskiego na jednym z posiedzeń zajął się tą problematyką ZG. Dało to podstawę do przyjęcia programu komputeryzacji katalogów pracowni celem włączenia ich do sieci internetowej, co było ideą Krzysztofa R. Mazurskiego. Po dodatkowym zaangażowaniu się w to zagadnienia kierowniczki CB PTTK Marii Janowicz i Małgorzaty Pawłowskiej problem ten znalazł miejsce podczas szkoleń kierowników RPK, a następnie uzyskano środki zewnętrzne na uruchomienie programu „Regionalizm on-line. Rozwój potencjału regionalnej pracowni krajoznawczej” (realizowany ze środków Programu Operacyjnego Funduszu Inicjatyw Obywatelskich za pośrednictwem Regionalnego oddziału PTTK w Białymstoku). Po kursie we wrześniu 2009 r. siedem pracowni efektywnie włączyło się w te działania. Ze środków budżetowych ZG PTTK, za pośrednictwem KK, włączono jeszcze 17 pracowni. Wszystkim 26. pracowniom zakupiono licencje programu ProGman. Ponadto pracownie, które nie posiadały niezbędnego do realizacji zadania sprzętu komputerowego, otrzymały dotację na jego zakup, tak że wszystkie RPK posiadają ten sprzęt i mogą uczestniczyć (tylko dwie pracownie nie przystąpiły do projektu) w realizacji tego dużego zadania o nowoczesnym charakterze. Należy je uznać za największy sukces Komisji w XVI kadencji. W celu ułatwienia kontaktu oraz wymiany informacji wszystkie pracownie otrzymały odrębne adresy e-mailowe, zbudowane w oparciu o wcześniej zakupioną domenę: pracowniapttk.pl.

Przeprowadzono (głównie W. Napiórkowski i M. Pawłowska) wizytacje RPK w Suwałkach (2005), Poznaniu, Siedlcach, Rzeszowie (2008) oraz Elblągu, Gdańsku, Radomiu, Kielcach, Lublinie, Krakowie, Olsztynie (2009). Zapoznano się z sytuacją lokalową poszczególnych RPK, obsadą personalną, zbiorami i ich zabezpieczeniem, pracą bieżącą (m.in. prowadzeniem ksiąg inwentarzowych) oraz występującymi problemami.

Centralny Zespół Weryfikacyjny OKP PTTK oraz zespoły działające w Oddziałach Zespoły Weryfikacyjne w oddziałach mają uprawnienia do przyznawania Regionalnej Odznaki Krajoznawczej w stopniu brązowym i srebrnym, Odznakę Krajoznawczą Polski w stopniach brązowym, srebrnym, złotym i złotym z szafirem przyznają jedynie członkowie CZW, który rozszerzył skład z 5 do 8 osób.

PRZYZNANE OKP W LATACH 2006-2008 WEDŁUG STOPNI
ROK_BRĄZOWA_SREBRNA_ZŁOTA_Z SZAFIREM__Σ
2006________10_______9______2_______-_________21
2007________27______13______4_______6_________50
2008________21_______7______5_______4_________37
__Σ_________58______29_____11______10________108

Brak danych za 2009 r. spowodowany jest niezakończeniem roku sprawozdawczego w momencie sporządzania sprawozdania. Występują duże trudności w pozyskaniu informacji o przyznanych odznakach od ponad 80 zespołów weryfikacyjnych Regionalnej Odznaki Krajoznawczej. W 2005 r., przykładowo, było to łącznie 1561, w tym 1254 w stopniu brązowym i 307 – srebrnym. Ewidencję odznak regionalnych, ustanawianych w oddziałach, prowadzi Maciej Maśliński napotykając także na trudności z braku generalnie informowania Komisji o ich ustanawianiu.
Za sprawy kolekcjonerstwa krajoznawczego odpowiedzialny był w Komisji Henryk Paciej, wspomagany przez członków Zespołu ds. kolekcjonerstwa: W. Kowalskiego z Lublina, J. Motykę z Przemyśla i H. Stopikowskiego z Grudziądza. Opieką merytoryczną objęto ogólnopolski Korespondencyjny Klub Kolekcjonerów Krajoznawców „4K”, wydawano raz w roku „Biuletyn Kolekcjonerski” oraz prowadzono comiesięczną kolumnę „Na kolekcjonerskim szlaku” w internetowym miesięczniku „Na szlaku” (www.naszlaku.pttk.pl). Referat weryfikacyjny odznak kolekcjonerskich zweryfikował 59 odznak kolekcjonerskich, a Komisja mianowała 10 jurorów wystaw krajoznawczych). W latach 2006-2008 współorganizowano wystawy i giełdy kolekcjonerskie na Czak-ach, najokazalej wypadło to w Chełmie. Nie zorganizowano wystawy kolekcjonerskiej na XXXIX CZAK ze względu na brak zgłoszeń. Uczczono Jubileusz 90-lecia urodzin A. Czarnowskiego, wybitnego krajoznawcy i kolekcjonera. Współorganizowano w Lublinie w 2006 r. sesję „Kolekcjonerstwo krajoznawcze w PTK i PTTK”.

Dużym osiągnięciem tej kadencji stało się wdrożenie i rozpowszechnienie w pracach Komisji – tak między jej członkami, jak i na zewnątrz, komputerowych metod pracy i wykorzystania internetu. Wszyscy członkowie Komisji dysponują dostępem do niego, co znakomicie ułatwiało i przyspieszało prace. Za prowadzenie własnej strony Komisji odpowiedzialny jest Henryk Paciej. Strona jest coraz bogatsza w materiały, ale też zależna od ich nadsyłania. Obejmuje ona stałe pozycje, jak Skład Komisji, Zadania Komisji Krajoznawczej ZG PTTK, Zadania Komisji Krajoznawczej ZG PTTK na XVI kadencję. Inną grupą są Sprawy bieżące, takie jak np. Informacje o KNAK, Kursy Instruktorów Krajoznawstwa, Sprawozdania z działalności Komisji Krajoznawczej ZG PTTK, Koncepcja programowa VI Kongresu Krajoznawstwa Polskiego, Wyniki Ogólnopolskich Przeglądów Książki Krajoznawczej i Turystycznej, Apel do wszystkich oddziałów PTTK, Sprawozdania z kolejnych CZAK-ów, Informacje KKIK, Krajoznawstwo w działalności Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego, Wywiady czy Ankieta toponomastyczna. Grupa tematyczna Jubileusze obejmuje np. 100-lecia powstania PTK z podstronami: Apel KK ZG PTTK z okazji 100-lecia powstania PTK, Relacja z obchodów 100-lecia PTK w Ogrodzieńcu, Relacja z obchodów 100-lecia PTK w Gliwicach, Dziennik Polonii w Kanadzie o 100-leciu PTK, Wystawa PTK 1906-1950, także 50-lecia powstania Komisji Krajoznawczej z podstronami dotyczącymi historii, przebiegu sesji jubileuszowej itp. Informacje i materiały posiadają podstrony: Instruktorzy Krajoznawstwa PTTK, Inwentaryzacja Krajoznawcza Polski, Centralne Zloty Krajoznawców, Odznaki Krajoznawcze, Odznaki Kolekcjonerskie, Klasyfikacja odznak. Oddzielną stronę stanowi Serwis zdjęciowy oraz linki do stron klubu „4K”, czasopisma „Na szlaku”, płyty CD dotyczącej Regionalnych Pracowni Krajoznawczych. Strona ciągle się rozbudowuje. Najnowsza utworzona podstrona to Komisje i Kluby Krajoznawcze w Oddziałach PTTK, gdzie zaczynają napływać materiały z terenu. Coraz większym zainteresowaniem cieszy się Księga Gości, gdzie na uwagi, propozycje, wnioski i pytania są udzielane na bieżąco odpowiedzi. Materiały, które stają się nieaktualne, trafiają do Archiwum strony.

W 2006 r. dwoje spośród 9. członków Komisji Krajoznawczej działało w składzie Komitetu Obchodów Jubileuszu 100-lecia PTKraj., a to Pola Kuleczka i Krzysztof R. Mazurski. Ta pierwsza osoba wygłosiła wcześniej uzgodniony referat, opracowanie drugiej nie zostało przyjęte. W przygotowaniach uczestniczyli nadto ze współpracowników Anna Becker-Kulińska i Jerzy Pawlik.

Przewodniczący Komisji uczestniczył w pracach Zespołu Programowego XVII Walnego Zjazdu PTTK w latach 2008-2009. Warto też wspomnieć, że członkowie Komisji aktywnie działali w swoich oddziałach i szeroko rozumianym krajoznawstwie.

Na wniosek przewodniczącego Komisji wystąpiono już w maju 2006 r. do ZG w sprawie przygotowań do ewentualnego VI Kongresu Krajoznawstwa Polskiego w 2010 r. Przedstawiono jego koncepcję programową i organizacyjną, zaproponowano wiodące hasło „Polska w europejskiej rodzinie”. Pierwsze decyzje – bez udziału Komisji, zapadły dopiero na początku 2008 r., przy czym przyjęto wspomniane hasło i układ sekcyjny oraz imiennie powołano do Komitetu Naukowo-Programowego następujące osoby z Komisji: Polę Kuleczkę, Krzysztofa R. Mazurskiego, Jerzego Pawlika i Józefa Partykę. Komisja formalnie nie jest angażowana w przygotowania, natomiast w listopadzie 2009 r. przyjęto wygłoszenie referatów przez Polę Kuleczkę i Wojciecha Napiórkowskiego. Materiały, dotyczące Kongresu, zamieszczane są na stronie internetowej Komisji oraz upowszechniane podczas różnych spotkań, w tym na CZAK-ach. Zaproponowano oddziałom pomoc i współpracę przy organizacji sejmików wojewódzkich. Nie zgłoszono w tym zakresie potrzeb. O odbywających się takich spotkaniach Komisja zawiadamiana jest z reguły późno, stąd jej przedstawicieli mieli tylko ograniczoną możliwość uczestniczenia w nich.

W 2006 r. podjęto decyzję o ustanowieniu funkcji młodzieżowej w krajoznawstwie, które to zadanie podjął z wielkim zaangażowaniem Józef Partyka. Przeprowadzono rozległe konsultacje w środowisku PTTK, także na szczeblu centralnym, i uzgodniony projekt regulaminu Młodzieżowego Lidera Krajoznawstwa zgłoszono w ZG do zatwierdzenia. Do chwili obecnej nie otrzymano na to odpowiedzi.

Poza omówionymi, a wynikającymi zarówno z uchwały XVI KNAK, jak i standardowych działań Komisji, podejmowano szereg różnych problemów.

1. Zaopiniowano kilka regulaminów odznak regionalnych, dobrowolnie zgłoszonych do Komisji; trzeba zaznaczyć, że obowiązek konsultowania ich z Komisją zniósł ZG jeszcze w XVI kadencji, co spowodowało obniżenie jakości regulaminów w niektórych przypadkach.
2. Podjęto program Edukacja ekologiczna kadry programowej PTTK NATURA 2000 z inicjatywy i w przygotowaniu Małgorzaty Pawłowskiej w terminach: 1 stycznia – 30 czerwca 2007 r. (I edycja) oraz 1 stycznia – 31 lipca 2009 r. (II edycja), skierowany do kadry programowej PTTK; projekt realizowany był w 11 oddziałach PTTK, położonych w 10 województwach (mazowieckie, podlaskie, śląskie, warmińsko-mazurskie, świętokrzyskie, lubelskie, łódzkie, podkarpackie, zachodniopomorskie, dolnośląskie), w których koordynatorami regionalnymi byli najczęściej kierownicy RPK PTTK; ogółem w oddziałach uczestniczących w realizacji zadania odbyło się 248 godz. czynnych stacjonarnych warsztatów ekologicznych oraz 110 godz. terenowych aktywnych warsztatów ekologicznych; łącznie w obu edycjach zadania przeszkolono 275 osób; ze względu na ogromne zainteresowanie w zajęciach systematycznie uczestniczyło dodatkowo kilkadziesiąt osób; w celu uzupełnienia zajęć stacjonarnych i terenowych wydano: broszurę, plakat oraz płytę CD, zawierające informacje o programie NATURA 2000; ze względu na wagę zagadnienia oraz na ogromne zainteresowanie, jakim szkolenie cieszyło się w oddziałach, celowe wydaje się pozyskanie środków na kontynuację projektu w pozostałych sześciu województwach.
3. Komisja oficjalnie wypowiedziała się w ramach przygotowań do XVII Walnego Zjazdu za wybieralnością komisji statutowych oraz wnioskowała o uwzględnianiu na bieżąco możliwości reaktywowania Wydawnictwa „Kraj”.
4. Z inicjatywy przewodniczącego zamieszczono na stronie internetowej Komisji zdjęcia i krótkie prezentacje jej członków; część osób nie życzyła tego sobie.
5. Z wielkim trudem pracowano nad wykazem adresowym komisji oddziałowych i RKIK, który po części zamieszczono w Internecie; komisje te nie wykazują na ogół większej chęci do utrzymywania kontaktów z KKraj. ZG.
6. Uczestniczono w aktualizacji III wydania książki „Kanon krajoznawczy Polski”, prowadzonej pod kierunkiem Włodzimierza Łęckiego, i formie płyt kompaktowych rozprowadzonych wśród ok. 25 tys. szkół w Polsce i środowisku PTTK.
7. Zajmowano się pod kierunkiem i największym udziale Macieja Maślińskiego (liczne wystąpienia na konferencjach itp. spotkaniach) problematyką niepełnosprawnych, dokonując odpowiednich zmian w regulaminie OKP oraz kierując odpowiednie postulaty pod adresem organizatorów Kongresu Krajoznawstwa Polskiego i CZK.
8. W 2008 r. zainicjowano bardzo owocną współpracę z Centralną Biblioteką PTTK (współudział M. Janowicz w pisaniu i realizacji projektu dofinansowanego przez FIO dotyczącego m.in. komputeryzacji zbiorów regionalnych pracowni krajoznawczych; czynny udział w szkoleniach kierowników RPK).
9. Zajmowano się koncepcją 16-tomowej serii wojewódzkich kanonów krajoznawczych, przedstawioną przez Włodzimierza Łęckiego. W niektórych województwach prace nad nimi ruszyły.
10. W 2008 r. Henryk Paciej opracował regulamin jurora wystaw krajoznawczych, zaakceptowany przez Komisję; w następstwie tego od CZK 2008 zaczęto wręczać nominacje na jurorów.
Z ubolewaniem należy stwierdzić, że ZG nie korzystał z gotowości Komisji jako swojego zespołu specjalistycznego mimo apelu o takie wykorzystywanie komisji ZG na kolejnych Walnych Zjazdach. Przewodniczący – jak i innych komisji ZG, nie był zapraszany na posiedzenia ZG, czego prawidłowość potwierdził jednak – po formalnym zapytaniu Komisji, GSK. Po wielokrotnych monitach dostarczano przewodniczącemu protokoły posiedzeń, m.in. z problematyką krajoznawczą, niestety, z wielomiesięcznym opóźnieniem. Reakcja Komisji mogła być więc bardzo ograniczona. Regulamin XVII KNAK został zatwierdzony przez ZG 20.12.2009 r.

Podsumowując, najważniejsze osiągnięcia Komisji w minionej kadencji to:

1. Doprowadzenie do realizacji programu komputeryzacji RPK i digitalizacji katalogów pracowni celem udostępniania ich przez internet,

2. Sprawne przeprowadzenie czterech centralnych zlotów krajoznawców,

3. Udane programowo Forum Instruktorów Krajoznawstwa w Poznaniu,

4. Sprawne działanie Krajowego Kolegium Instruktorów Krajoznawstwa,

5. Realny nadzór i współpraca z regionalnymi pracowniami krajoznawczymi,

6. Przeprowadzenie na zasadzie współpracy czterech ogólnopolskich przeglądów książki krajoznawczej i turystycznej,

7. Stały rozwój strony internetowej Komisji (http://kkraj.pttk.pl).



W imieniu Komisji serdecznie dziękuję wszystkim stałym jej współpracownikom oraz osobom wspierającym Komisję w działaniach za ofiarność, serdeczność i wkład pracy. Miało to dla nas duże znaczenie, zwłaszcza wobec narastających różnych trudności, z jakimi przyszło się nam spotkać w społecznej działalności. Komisją ze strony Biura ZG opiekowała się Grażyna Orłowska-Rybicka. Jej i wszystkim współpracownikom z zespołów należy się duża wdzięczność i podziękowania.

Przewodniczący Komisji Krajoznawczej ZG PTTK
(-) Krzysztof R. Mazurski
Dnia 22. grudnia 2009 r.